SKAPANDI BÓKAFERÐALAG - SÖGUBÓK BARNSINS

MARKMIÐ:

• Að efla hljóðavitund barna með því að hlusta á og leika með hljóð og orð
• Að auðga orðaforða barna í gegnum skapandi frásögn og umræður
• Að þroska málskilning og máltjáningu með því að skapa eigin sögur
• Að tengja saman lista- og menningarlæsi við hefðbundið læsi
• Að styðja við jákvæða upplifun af lestri og bókum

ALDURSHÓPUR:

Leikskólabörn 3-5 ára

TÍMAÁÆTLUN:

Verkefnið nær yfir 2-3 vikur með reglulegum 20-30 mínútna lotum, 2-3 sinnum í viku.

TENGSL VIÐ LÆSISSTEFNU:

Verkefnið tengist beint við meginmarkmið læsisstefnu Árborgar þar sem börnin vinna með frásögn og túlkun, skapa merkingu í gegnum fjölbreytt tjáningarform og tengja það við eigin reynsluheim. Verkefnið leggur sérstaka áherslu á þá þrjá lykilþætti málþroska sem stefnan tilgreinir: hljóðavitund, orðaforða og málskilning/máltjáningu. Einnig tengist það lista- og menningarlæsi með áherslu á sköpun og tjáningu barnanna sjálfra (sbr. "læsi í víðum skilningi" í stefnunni). Verkefnið samræmist lykilreglum stefnunnar um læsishvetjandi umhverfi með jákvæðri upplifun og að ritunarverkefni hafi augljósan tilgang.

FRAMKVÆMD:

Undirbúningur:

Safna saman fjölbreyttum myndabókum sem hægt er að nota sem kveikju.
Undirbúa opinn efnivið fyrir listsköpun og frásögn.

Fyrsti hluti - Kveikja og hugmyndavinna (vika 1):

Kynning og hlustun: Lesið er úr myndabók fyrir börnin, en ólíkt hefðbundinni bókalestri er áhersla lögð á að staldra við, spyrja opinna spurninga og hvetja börnin til að deila sínum hugmyndum um söguþráðinn og persónur.

Orðaleikur: Leika með hljóð og orð sem koma fyrir í sögunni. Til dæmis að klappa atkvæði, finna rím, eða skapa ný orð út frá orðum sögunnar. Þetta eflir hljóðavitund í samræmi við læsisstefnuna.

Hugarkort: Í litlum hópum gera börnin einfalt hugarkort (með aðstoð kennara) um hvað þau vilji segja sögur um. Kennarinn skráir hugmyndir barnanna og notar myndræn tákn til að gera hugarkortin aðgengileg.

Annar hluti - Skapandi sögugerð (vika 1-2):

Sögugrunnur: Hvert barn eða lítill hópur barna velur sér viðfangsefni út frá hugarkortinu.

Sögusköpun og tjáning: Börnin segja sínar eigin sögur sem kennarinn skráir nákvæmlega með orðum barnanna (ekki leiðrétta eða breyta). Áhersla er á hlustun og að virða hugmyndir hvers barns.

Hljóðapúsl: Börnin búa til hljóð við söguna sína, t.d. með hljóðfærum, líkamanum eða umhverfishljóðum. Þetta styrkir hljóðavitund og gerir söguna fjölskynjaða.

Þriðji hluti - Myndsköpun (vika 2-3):

Myndsköpun: Börnin fá fjölbreyttan efnivið til að túlka söguna sína myndrænt. Áhersla er á að börnin velja sjálf hvernig þau vilja túlka söguna sína - ekki er lögð áhersla á "fallega" mynd, heldur þeirra eigin túlkun.

Þverfagleg nálgun: Börnunum er boðið að nota fjölbreyttar aðferðir: málningu, teikningar, þrykk, klippimyndir, þrívíddarsköpun, leir, náttúruefni o.fl. Þannig tengjast saman ólíkar læsisgerðir.

Skráning: Kennari skráir ferlið, t.d. með ljósmyndum og athugasemdum um samtöl og vangaveltur barnanna, og sýnir þannig virðingu fyrir hugmyndum þeirra og ferli.

Fjórði hluti - Sögusamsetning og deiling (lok verkefnis):

Bókagerð: Sögur barnanna og myndskreytingar eru settar saman í persónulega bók. Kennarinn aðstoðar við að binda saman eða festa í möppu.

Sögustund: Börnin fá tækifæri til að deila sögu sinni með öðrum í hópnum. Lögð er áhersla á að hvert barn fái að deila á eigin forsendum.

Sýning: Bækurnar eru hafðar aðgengilegar í leikrými, þar sem börnin geta skoðað bækur hvers annars og fengið foreldra til að skoða við komu/brottför.

NÁMSMAT:

Áhersla er á leiðsagnarmat gegnum allt ferlið þar sem skráðar eru athugasemdir um:
• Framfarir í tjáningu og frásögn
• Notkun orðaforða og frumkvæði í orðanotkun
• Þátttöku í hljóðaleikjum og næmi fyrir hljóðum
• Skapandi nálgun og úrvinnslu
• Getu til að tengja saman orð, myndir og frásögn

Matið er skráð með ljósmyndum, stuttum upptökum og athugasemdum kennara sem eru hluti af ferilmöppu barnsins.

EFNIVIÐUR:

• Fjölbreyttar myndabækur sem kveikja
• Stór blöð fyrir hugarkort
• Ritföng, litir, málning
• Fjölbreyttur efniviður fyrir myndsköpun: pappír í ýmsum stærðum og gerðum, efnisbútar, náttúruefni, endurnýtanlegur efniviður
• Skæri, lím, límband
• Einföld hljóðfæri eða hlutir sem gefa frá sér hljóð
• Spjaldtölva/myndavél til að skrá ferlið
• Efni til bókagerðar (pappaspjöld, garn til að binda, plastvasaslöngur o.þ.h.)

ÁBENDINGAR FYRIR KENNARA:

• Hlustun er lykilatriði: Í samræmi við læsisstefnu Árborgar er mikilvægt að virða hugmyndir barnanna og hlusta á frásagnir þeirra án þess að stýra of mikið eða leiðrétta.

• Sköpunarferlið í fyrirrúmi: Samkvæmt verkefnalýsingunni skal leggja áherslu á ferlið en ekki afurðina. Forðist að setja fram fyrirfram ákveðnar hugmyndir um hvernig "falleg" eða "rétt" mynd eða saga lítur út.

• Örvun hljóðavitundar: Notið markvisst tækifæri til að vekja athygli á hljóðum tungumálsins, t.d. með því að:
- Finna orð sem byrja á sama hljóði
- Klappa atkvæði í nöfnum og orðum úr sögunni
- Leika með rím og orðaleiki

• Fjölmenningarleg nálgun: Ef börn af erlendum uppruna eru í hópnum, er mikilvægt að sýna virðingu fyrir tungumáli þeirra og bakgrunni. Hvetjið þau til að nota orð úr sínu tungumáli og útskýrið þau fyrir hinum börnunum (sbr. lykilreglur læsisstefnunnar um fjölmenningarlegt umhverfi).

• Samstarf við heimili: Í anda læsisstefnunnar er mikilvægt að virkja foreldra. Sendið upplýsingar heim um verkefnið og hvetjið foreldra til að spyrja börn sín um sögurnar, skoða bækurnar og jafnvel bæta við þær heima.

• Tengingar við daglegt líf: Hjálpið börnum að sjá hvernig sögur þeirra tengjast raunverulegum aðstæðum og reynslu, sem styrkir skilning þeirra á tilgangi ritunar og lesturs.

• Sveigjanleiki: Verið tilbúin að aðlaga verkefnið að áhuga og getu hvers barns. Sum börn vilja segja langar sögur, önnur styttri. Sum vilja teikna margar myndir, önnur færri. Virðið þennan mun.