LJÓÐAGERÐ: LEIKUR AÐ ORÐUM OG LJÓÐUM

MARKMIÐ:

ALDURSHÓPUR:

TÍMAÁÆTLUN:

TENGSL VIÐ LÆSISSTEFNU:

• Orðaforða: Nemendur kynnast nýjum orðum og hugtökum í gegnum ljóðalestur og ljóðagerð (lykilþáttur í málþroska)
• Málskilning og máltjáningu: Nemendur þurfa að tjá sig á skapandi og skipulagðan hátt í ljóðagerð (lykilþáttur í málþroska)
• Lista- og menningarlæsi: Ljóðagerð er listform sem eflir sköpun, tjáningu og skilning á menningararfi
• Félags- og samfélagslæsi: Nemendur vinna saman, deila ljóðum sínum og hlusta á aðra

Verkefnið fylgir lykilreglum læsisstefnunnar um að skapa læsishvetjandi umhverfi með jákvæðri upplifun og að ritunarverkefni hafi augljósan tilgang.

FRAMKVÆMD:

1. kennslustund: Kynning og könnun

Upphaf (15 mín):
• Kennarinn les upphátt vel valin ljóð sem höfða til aldurshópsins, bæði hefðbundin og óhefðbundin.
• Lestu ljóðin með tilþrifum og innlifun til að vekja áhuga nemenda.
• Mælt er með ljóðum eftir höfunda eins og Þórarin Eldjárn, Ólaf Hauk Símonarson, Davíð Stefánsson og fleiri íslenska höfunda.

Umræður (15 mín):
• Hvettu nemendur til að ræða um ljóðin: Hvernig voru þau? Hvað var líkt og ólíkt með þeim?
• Skráðu á töfluna lykilhugtök sem koma upp í umræðunni.
• Kynntu stuttlega hugtökin hefðbundin og óhefðbundin ljóð, rím, stuðlar og höfuðstafir.

Könnun á ljóðum (20 mín):
• Skiptu nemendum í 3-4 manna hópa.
• Hver hópur fær 3-4 ljóð til að skoða (blöndu af hefðbundnum og óhefðbundnum).
• Nemendur eiga að merkja við (t.d. með litum eða táknum):
* Hvar er rím að finna?
* Geta þeir fundið stuðla og höfuðstafi?
* Hversu margar erindi/ljóðlínur eru í ljóðunum?
* Hvað er um að ræða í ljóðunum? Hvert er viðfangsefnið?

2. kennslustund: Bragfræði og sköpun

Innlögn (15 mín):
• Kenndu grunnatriði bragfræði á aðgengilegan hátt:
* Rím (endarím, innrím)
* Stuðlar og höfuðstafir (með einföldum dæmum)
* Mismunandi tegundir ljóða (t.d. haiku, limrur, þulur, ljóðlínur)

Tilraunir með ljóðaform (35 mín):
• Stöðvavinna þar sem nemendur fara á milli stöðva og prófa mismunandi ljóðaform:
* Stöð 1: Haiku (3 línur, 5-7-5 atkvæði)
* Stöð 2: Limrur (fimm línur með rími A-A-B-B-A)
* Stöð 3: Stuðlar og höfuðstafir (æfa sig að semja einfaldar línur)
* Stöð 4: Óhefðbundin ljóð/frjáls ljóðagerð

Á hverri stöð er skýr leiðbeining og dæmi. Nemendur fá u.þ.b. 8-10 mínútur á hverri stöð.

3. kennslustund: Ljóðasmiðja

Undirbúningur (10 mín):
• Nemendur velja ljóðaform sem þeir vilja vinna með.
• Kynning á orðabönkum, orðakortum og öðrum aðferðum til að auðga ljóðagerð.

Ljóðasmiðja (30 mín):
• Nemendur vinna að eigin ljóðagerð (einstaklings- eða paraverkefni).
• Þeir geta valið þema tengt stóra þemaverkefninu sem er framundan.
• Kennarinn gengur á milli og veitir leiðsögn.

Endurspeglun (10 mín):
• Nemendur deila því sem þeir hafa gert, annaðhvort með félaga eða í litlum hópum.
• Stuttar umræður um upplifun af ljóðagerðinni.

4. kennslustund: Ljóðaflutningur og tenging við stóra þemaverkefnið

Ljóðaflutningur (25 mín):
• Nemendur æfa sig í að flytja ljóðin sín með viðeigandi tjáningu.
• Leiðbeiningar um raddbeitingu, líkamstjáningu og framsögn.
• Sjálfboðaliðar flytja ljóðin sín fyrir bekkinn.

Tenging við stærra þema (25 mín):
• Kynning á stóra þemaverkefninu sem er framundan.
• Umræður um hvernig ljóðagerð getur tengst þemanu.
• Nemendur ræða hugmyndir um hvernig þeir geta nýtt ljóðagerðarkunnáttu sína í stærra verkefninu.

NÁMSMAT:

Leiðsagnarmat:
• Kennarinn fylgist með þátttöku nemenda í umræðum og verkefnavinnu.
• Kennarinn veitir munnlega endurgjöf í ljóðasmiðju.

Sjálfsmat:
• Nemendur fylla út einfalda gátlista um eigin þátttöku og lærdóm:
* Ég þekki muninn á hefðbundnum og óhefðbundnum ljóðum
* Ég get fundið rím í ljóðum
* Ég get fundið stuðla og höfuðstafi í ljóðum
* Ég hef samið eigið ljóð
* Ég hef flutt ljóð fyrir aðra með innlifun

Mat á verkefnum:
• Ljóð nemenda metin út frá eftirfarandi þáttum:
* Notkun á ljóðaforminu sem þeir völdu
* Tjáning og sköpun
* Framfarir og viðleitni

EFNIVIÐUR:

ÁBENDINGAR FYRIR KENNARA:

Undirbúningur:
• Veldu ljóð sem höfða til aldurshópsins og tengjast áhugasviði nemenda.
• Ljóð um náttúru, dýr, tilfinningar og skemmtileg ljóð henta vel fyrir þennan aldur.
• Undirbúðu ljóðaúrval með breidd í ljóðaformum og viðfangsefnum.

Framkvæmd:
• Leggðu áherslu á að ljóðagerð sé leikur að orðum og tjáning - ekki "rétt" eða "rangt".
• Hvettu til tilrauna með orð og form.
• Hafðu stuðning til reiðu fyrir nemendur sem eiga erfitt með að koma sér af stað (t.d. setningaupphöf, orðalista).
• Tengdu ljóðagerð við raunveruleg viðfangsefni og áhugasvið nemenda.

Eftirfylgni:
• Safnaðu ljóðum nemenda saman í bekkjarljóðabók sem hægt er að nota í stærra þemaverkefninu.
• Hvettu til þess að ljóðagerð verði áfram hluti af tjáningu nemenda í öðrum verkefnum.
• Íhugaðu að setja upp ljóðavegg þar sem nemendur geta deilt ljóðum sínum.
• Notaðu lærdóminn frá þessari kveikju til að dýpka vinnu með ljóð í stærra þemaverkefninu.

Tenging við heimilin:
• Hvettu nemendur til að deila ljóðum sínum heima og jafnvel lesa ljóð með fjölskyldunni.
• Í samræmi við læsisstefnu Árborgar er samstarf heimila og skóla mikilvægt - sendu foreldrum upplýsingar um verkefnið og hvernig þeir geta stutt við lestur og ljóðagerð heima.