HAUSTLITIR: KÖNNUN Á MENNINGU HAUSTSINS Í GEGNUM LISTIR

Læsisstefna Árborgar - Læsi til lífs og leiks

AI-búið verkefni • Búið til: 09.09.2025 09:39

HAUSTLITIR: KÖNNUN Á MENNINGU HAUSTSINS Í GEGNUM LISTIR

MARKMIÐ:

• Að efla lista- og menningarlæsi barna með því að kanna haustið í gegnum fjölbreytta tjáningu
• Að styrkja orðaforða tengdan hausti, náttúru og litum
• Að þroska hljóðavitund í gegnum haustþulur og ljóð
• Að ýta undir sköpun, tjáningu og skilning á íslenskri haustmenningu
• Að tengja umhverfislæsi við listaverk og menningarupplifun

ALDURSHÓPUR:

Leikskólabörn 3-5 ára

TÍMAÁÆTLUN:

2-3 vikur að hausti með fjölbreyttum verkefnum sem unnin eru reglulega, bæði inni og úti

TENGSL VIÐ LÆSISSTEFNU:

Verkefnið samræmist meginmarkmiði læsisstefnu Árborgar um að börn geti lesið, skilið og túlkað myndir og tákn og skapað merkingu sem nýtist þeim til gagns og ánægju í námi og leik. Verkefnið styður sérstaklega við:
• Lista- og menningarlæsi með áherslu á haustmenningu og listræna tjáningu
• Umhverfislæsi með könnun á náttúrulegum efnivið og árstíðaskiptum
• Orðaforða sem er lykilþáttur málþroska og undirstaða lesskilnings
• Málskilning og máltjáningu í gegnum umræður, söng og frásagnir
• Fjölmenningarlegt umhverfi með því að kanna haustið í mismunandi menningarheimum

FRAMKVÆMD:

1. INNILEIKUR: HAUSTLITIRNIR KOMA Í HEIMSÓKN

Undirbúningur:
• Safnið myndum af íslenskum haustlitum, listaverkum með haustsþema og þjóðsögum um haustið
• Útbúið ljósmyndaspjöld með haustmyndum og orðum sem tengjast hausti

Framkvæmd:
Upphaf (15-20 mín): Setjið börnin í hring. Ræðið um haustið - hvað gerist í náttúrunni? Hvaða litir birtast? Hvaða veður kemur? Sýnið börnunum listaverk með haustþema og spyrjið opinna spurninga: "Hvað sjáið þið á myndinni?", "Hvernig líður ykkur þegar þið sjáið þessa mynd?"

Haustljóð og þulur (10-15 mín): Kennið börnunum stutta haustþulu eða ljóð með endurtekningum og rími til að efla hljóðavitund. Dæmi: "Laufin falla, laufin falla, rauð og gul og brún. Vindurinn blæs, vindurinn blæs, út um allan tún." Bætið við hreyfingum til að styðja skilning.

Sköpun (30-40 mín): Börnin búa til sitt eigið haustlistaverk með fjölbreyttum aðferðum:
- Yngri börn (3-4 ára): Mála haustliti með fingrum/svömpum á stórt blað
- Eldri börn (4-5 ára): Gera haustmynd með klippimyndum úr tímaritum, þurrkuðum laufum og litum

Sýning og frásögn (15-20 mín): Börnin segja frá verkum sínum. Kennarar skrá frásagnir barnanna og hengja upp með verkunum til að skapa orðræðu um haustið og listir.

2. ÚTILEIKUR: HAUSTLITASAFNARAR

Undirbúningur:
• Útbúið haustlitaspjöld með litaskalanum sem finnst í náttúrunni að hausti
• Safnið saman körfum/pokum fyrir hvert barn/hóp

Framkvæmd:
Kynning (10 mín): Sýnið börnunum litaspjöldin og ræðið um haustliti. Útskýrið að þið ætlið að finna þessa liti í náttúrunni.

Haustlitakönnun (30-40 mín): Farið með börnin í gönguferð um nærumhverfið (skógarreit, garð eða leikskólalóð) til að safna haustlituðum náttúruefnivið: laufblöðum, könglum, greinum, steinum o.fl. Hvetjið börnin til að ræða um litina, áferðina og formið á því sem þau finna.

Náttúrumandala (20-30 mín): Notið fundinn efnivið til að búa til sameiginlegt náttúrumandala (hringlaga mynstur) á opnu svæði. Ræðið um hefðir mismunandi menningarheima við að skapa list úr náttúruefni.

Haustlagið (15 mín): Kennið börnunum einfalt haustlag með hreyfingum og dansið í kringum náttúrumandalað.

3. INNILEIKUR: HAUSTSTUNDIR OG HAUSTBÓKAGERÐ

Undirbúningur:
• Safnið barnabókum um haustið
• Undirbúið efni til bókagerðar: pappír, heftara, litir og fundinn haustefnivið

Framkvæmd:
Hauststund (15-20 mín): Lesið bók um haustið fyrir börnin og ræðið um söguna. Spyrjið opinna spurninga til að dýpka skilning: "Af hverju féllu laufin af trjánum?", "Hvernig var veðrið í sögunni?"

Haustbókagerð (30-40 mín):
- Yngri börn (3-4 ára): Gera sameiginlega haustbók þar sem hvert barn gerir eina síðu með aðstoð kennara
- Eldri börn (4-5 ára): Gera einstaklingshaustbók með 3-4 síðum þar sem þau teikna og segja frá hausti

Frásögn (20 mín): Börnin segja frá sínum síðum/bókum og kennarar skrá frásagnir þeirra. Þannig tengist verkefnið máltjáningu og ritunarfærni.

4. ÚTILEIKUR: HAUSTLITABINGÓ

Undirbúningur:
• Útbúið haustlitabingóspjöld með myndum af haustfyrirbærum (rautt laufblað, gulur sveppur, brún könglar o.s.frv.)

Framkvæmd:
Kynning (10 mín): Sýnið börnunum bingóspjöldin og útskýrið leikinn.

Haustlitabingó (30 mín): Börnin fá bingóspjöld og leita að fyrirbærunum í garðinum/nærumhverfinu. Þegar þau finna hlut setja þau laufblað eða stein á viðkomandi reit á spjaldinu.

Frásögn og tjáning (15 mín): Þegar allir hafa fundið a.m.k. 3-4 hluti, safnast hópurinn saman og hvert barn segir frá einhverju sem það fann, lýsir lit, áferð og hvar það fannst.

NÁMSMAT:

• Fylgist með og skráið þátttöku, áhuga og frumkvæði barnanna
• Skráið orðaforða sem börnin nota um haustið og náttúruna
• Takið ljósmyndir af verkefnum og ferli til að fylgjast með þróun verkefnisins
• Skráið niður frásagnir barnanna og hvernig þau tjá upplifun sína
• Metið þekkingu barnanna á haustinu í gegnum listaverk þeirra og frásagnir

EFNIVIÐUR:

• Barnabækur um haustið
• Ljósmyndir og listaverk með haustþema
• Föndurpappír í haustlitum
• Litir, málning, lím, skæri
• Körfur/pokar fyrir náttúruefnivið
• Haustbingóspjöld (plöstun er góð til að nota úti)
• Náttúrulegur efniviður sem safnast í ferðum: laufblöð, könglar, greinar, steinar, fræ
• Pappír og heftari fyrir bókagerð
• Upptökutæki fyrir frásagnir og söngva (valfrjálst)

ÁBENDINGAR FYRIR KENNARA:

• Fylgið læsisstefnu Árborgar með því að skapa jákvæða upplifun af læsi í gegnum leik og sköpun
• Tengið verkefnið við daglegt líf barnanna með því að vekja athygli á haustbreytingum í nærumhverfinu
• Styðjið við fjölmenningarlegt umhverfi með því að flétta inn haustupplifunum frá mismunandi menningarheimum
• Gerið orðin sýnileg með því að hengja upp haustorð með myndum á vegg
• Hafið bækur um haustið sýnilegar og aðgengilegar á bókasafnssvæði
• Bjóðið foreldrum að taka þátt með því að senda heim hugmyndir að haustgöngum
• Skapið tækifæri til að tengja við heilsulæsi með því að ræða um haustmat og hreyfingu utandyra
• Munið að dýpka málskilning með opnum spurningum og gefa börnum tíma til að svara
• Hjálpið yngri börnum með klippingu og önnur flóknari verkefni, en leyfið eldri börnum að spreyta sig sjálf

Samkvæmt læsisstefnu Árborgar er mikilvægt að skapa jákvæða upplifun af læsi og tengja það við daglegt líf barnanna. Þetta verkefni styður við það með því að tengja náttúrulega reynslu barnanna af hausti við fjölbreytta tjáningu og sköpun.