ORÐAFORÐAFERÐ MEÐ ORÐASPJALLSAÐFERÐINNI: FRÁ EINFÖLDUM AÐ FLÓKNUM ORÐUM

Læsisstefna Árborgar - Læsi til lífs og leiks

AI-búið verkefni • Búið til: 08.09.2025 11:12

ORÐAFORÐAFERÐ MEÐ ORÐASPJALLSAÐFERÐINNI: FRÁ EINFÖLDUM AÐ FLÓKNUM ORÐUM

MARKMIÐ:

• Að auka orðaforða tvítyngds barns með markvissum hætti
• Að þjálfa hljóðavitund í gegnum skemmtileg verkefni
• Að efla málskilning og máltjáningu með fjölbreyttum aðferðum
• Að styrkja tengsl milli tungumála hjá tvítyngdu barni
• Að vekja áhuga á bókum og sögum

ALDURSHÓPUR:

Leikskóli, 5 ára tvítyngt barn

TÍMAÁÆTLUN:

12 vikna ferli með þremur stigum (4 vikur á hvert stig), 20-30 mínútur 3-4 sinnum í viku

TENGSL VIÐ LÆSISSTEFNU:

Verkefnið tengist beint við alla þrjá lykilþætti málþroska í læsisstefnu Árborgar: hljóðavitund, orðaforða og málskilning/máltjáningu. Einnig er unnið með félags- og samfélagslæsi og lista- og menningarlæsi. Verkefnið byggir á þeirri reglu að "daglegur bóklestur er ein áhrifaríkasta leiðin til að efla orðaforða" og "stuðla að fjölmenningarlegu umhverfi og virðingu fyrir fjölbreytileika."

FRAMKVÆMD:

UNDIRBÚNINGUR:

Veljið bækur sem henta hverju stigi (sjá efniviðarlista)
Veljið orð sem þið ætlið að vinna sérstaklega með á hverju stigi
Útbúið sjónrænt efni til stuðnings (myndir, spjöld, hluti)

STIGSKIPT NÁLGUN:

#### 1. STIG (vikur 1-4) - Grunnorðaforði og einföld orð:
• Bók: "Góða nótt, Gúndi" eftir Áslaugu Jónsdóttur
• Orðaspjallsaðferð:
1. Fyrir lestur: Skoðið bókarkápu saman, spáið í hvað sagan gæti fjallað um. Kennið 3-4 valin orð fyrir lesturinn með því að útskýra þau einfaldlega og sýna myndir.
2. Á meðan lestri stendur: Stoppið við valin orð, útskýrið þau, sýnið myndir og bendið á atriði í bókinni.
3. Eftir lestur: Rifjið upp orðin, leikið með þau, tengið við eigin reynslu.
• Valin orð: sofa, draumur, bangsi, myrkrið, hvíla
• Verkefni:
- Búið til mynd af Gúnda að sofa og merkið hlutina á myndinni
- Leikið með vinaleg bangsa-handbrúða sem hjálpar til við að fara að sofa
- Syngið lag um nóttina og svefn með hreyfingum

#### 2. STIG (vikur 5-8) - Millilagsorðaforði:
• Bók: "Einar álfur hjálpar vinum" eftir Kristínu Helgu Gunnarsdóttur
• Orðaspjallsaðferð:
1. Fyrir lestur: Skoðið bókarkápu saman, spjallið um álfana, hjálpsemi og vináttu. Kennið 4-5 valin orð fyrir lesturinn.
2. Á meðan lestri stendur: Stoppið við valin orð, útskýrið merkingu, notið leikhæfileika og látbragð.
3. Eftir lestur: Rifjið upp orðin, tengið við reynsluheim barnsins, leikið með orðin í nýju samhengi.
• Valin orð: hjálpsemi, lausn, hugrekki, vandamál, samvinna
• Verkefni:
- Búið til litla leikþætti þar sem barnið hjálpar öðrum að leysa einföld vandamál
- Teiknið myndir af atvikum úr sögunni og merkið orðin við
- Notið spil með myndum og orðum til að para saman hugtök og myndir

#### 3. STIG (vikur 9-12) - Þriðja lags orðaforði (sjaldgæf/sértæk orð):
• Bók: "Palli var einn í heiminum" eftir Jens Sigsgaard
• Orðaspjallsaðferð:
1. Fyrir lestur: Skoðið bókarkápu, spáið í söguþráð, kennið 4-5 valin orð með ítarlegri útskýringum.
2. Á meðan lestri stendur: Stoppið við valin orð, útskýrið merkingu, notið samheiti og andheiti.
3. Eftir lestur: Vinnið með orðin í fjölbreyttum verkefnum sem reyna á dýpri skilning.
• Valin orð: sjálfstæði, einmanaleiki, hugmyndaflug, óþægindi, tilfinningar
• Verkefni:
- Búið til tilfinningaspjöld með andlitsmyndum og orðum
- Leikið "hvað ef" leiki (t.d. "hvað ef þú værir ein/n heima?")
- Notið leir til að móta hluti sem tengjast sögunni og orðunum
- Búið til einfalt orðakort sem sýnir tengsl milli orða og hugtaka

VIKULEG UPPBYGGING (FYRIR ÖLL STIG):

• Dagur 1: Kynning á bók og völdum orðum. Lestur með orðaspjallsaðferð.
• Dagur 2: Endurlestur og vinna með orðin í gegnum leik og skapandi starf.
• Dagur 3: Tenging orða við daglegt líf, samræður um efnið.
• Dagur 4: Upprifjun, spil og leikir sem tengja orðin við önnur svið.

NÁMSMAT:

• Myndræn skráning á framförum (myndir af verkefnum barnsins)
• Einföld orðaforðaskráning (fyrir og eftir verkefnið)
• Hljóðritun á samtölum við barnið til að meta framfarir í málnotkun
• Áhugastigsmat (hvernig hefur áhugi á bókum og orðum þróast?)
• Sjónræn skráning á orðum sem barnið lærir (veggspjald með orðunum sem bætast við)

EFNIVIÐUR:

BÆKUR:

Fyrsta stig:
- "Góða nótt, Gúndi" eftir Áslaugu Jónsdóttur
- "Kalli kanína og kúlurnar" eftir Sigrúnu Eldjárn
- "Moli litli" eftir Páll Ólafsson

Annað stig:
- "Einar álfur hjálpar vinum" eftir Kristínu Helgu Gunnarsdóttur
- "Amma fer í sumarfrí" eftir Sigrúnu Eldjárn
- "Búkolla" (íslenskt ævintýri í einfaldri útgáfu)

Þriðja stig:
- "Palli var einn í heiminum" eftir Jens Sigsgaard
- "Ég vil fisk" eftir Áslaugu Jónsdóttur
- "Lubbi finnur málbein" eftir Þóru Másdóttur og Eyrúnu Ísfold

ANNAÐ EFNI:

• Orðaspjöld með myndum (bæði á íslensku og móðurmáli barnsins ef mögulegt)
• Handbrúður til að nota við sögur
• Teikniblöð og litir
• Leir og mótunarefni
• Hljóðupptökutæki (t.d. spjaldtölva)
• Litlir hlutir sem tengjast orðunum til að handleika
• Myndræn orðakort
• Myndasöguspjöld til að raða upp

ÁBENDINGAR FYRIR KENNARA:

Tengsl við móðurmál barnsins:
- Fáið upplýsingar frá foreldrum um sambærileg orð á móðurmáli barnsins
- Merkið orðaspjöld bæði á íslensku og móðurmáli barnsins þegar það er mögulegt
- Hvetjið foreldra til að lesa sömu bækur á móðurmálinu ef mögulegt er

Hæfileikamiðuð nálgun:
- Aðlagið hraða og erfiðleikastig eftir framförum barnsins
- Fylgist með áhuga barnsins og vinnið með styrkleika þess
- Takið tillit til mismunandi tjáningarleiða (myndræn, hreyfing, tal)

Efling hljóðavitundar samhliða orðaforða:
- Vinnið með rím og hljóð í orðunum sem valin eru
- Klappið atkvæði í lengri orðum
- Leikið ykkur með upphafshljóð orðanna

Tengsl við læsisstefnu Árborgar:
- Samkvæmt stefnunni er "daglegur bóklestur ein áhrifaríkasta leiðin til að efla orðaforða" - tryggið því endurtekinn lestur sömu bóka
- Í samræmi við stefnuna um að "skapa læsishvetjandi umhverfi með jákvæðri upplifun" skuluð þið gæta þess að verkefnin séu skemmtileg og hvetjandi
- Fylgið lykilreglunni um "fjölmenningarlegt umhverfi og virðingu fyrir fjölbreytileika" með því að meta móðurmál barnsins og tengja það við íslenskunámið

Samstarf við heimili:
- Sendið heim upplýsingar um orðin sem unnið er með hverju sinni
- Deilið einföldum leikjum sem foreldrar geta notað heima
- Hvetjið foreldra til að lesa sögurnar heima (lánið bækurnar heim)

Mikilvægt er að hafa verkefnið sveigjanlegt og njóta ferlisins með barninu. Byggjum upp orðaforða í gegnum gleði og jákvæða upplifun í samræmi við læsisstefnu Árborgar.