MENNINGARFRÆÐINGARNIR: SAGAN UM SELFOSS Í MÁLI OG MYNDUM

Læsisstefna Árborgar - Læsi til lífs og leiks

AI-búið verkefni • Búið til: 19.08.2025 20:47

MENNINGARFRÆÐINGARNIR: SAGAN UM SELFOSS Í MÁLI OG MYNDUM

MARKMIÐ:

• Að efla málþroska nemenda með áherslu á orðaforða og máltjáningu
• Að þjálfa nemendur í að afla upplýsinga um sögu heimabyggðar sinnar með fjölbreyttum hætti
• Að efla lista- og menningarlæsi með skapandi verkefnavinnu
• Að styrkja fjölbreytt læsi með samþættingu ritunar, myndmáls og stafrænnar miðlunar
• Að styðja við tengsl heimila og skóla með þátttöku foreldra/ættingja í heimildaöflun

ALDURSHÓPUR:

Grunnskóli - Elsta stig (8.-10. bekkur)

TÍMAÁÆTLUN:

4-6 vikur, 2-3 kennslustundir á viku auk heimavinnu

TENGSL VIÐ LÆSISSTEFNU:

Verkefnið styður beint við meginmarkmið læsisstefnu Árborgar þar sem nemendur lesa, skilja, túlka og vinna á gagnrýninn hátt með ritað mál, myndir og tákn til að skapa merkingu (sbr. meginmarkmið stefnunnar). Verkefnið leggur sérstaka áherslu á þrjá valda efnisflokka:

Málþroski: Áhersla á orðaforða og máltjáningu með rannsókn á sögulegum hugtökum, örnefnum og séríslenskum orðum tengdum sögu Selfoss.

Heimilin: Verkefnið hvetur til samstarfs heimila og skóla með virkri þátttöku fjölskyldna í upplýsingaöflun, viðtölum og heimsóknum á söguslóðir.

Lista- og menningarlæsi: Nemendur vinna með sögulegar heimildir, ljósmyndir, myndverk og aðrar menningarafurðir sem tengjast sögu Selfoss, og skapa eigin afurðir í fjölbreyttum miðlum.

FRAMKVÆMD:

Undirbúningur (1 vika):

Kennari kynnir verkefnið og skiptir nemendum í 3-4 manna hópa.
Hver hópur velur eitt tímabil/þema úr sögu Selfoss:
- Upphaf byggðar og Ölfusárbrúin
- Verslun og viðskipti á Selfossi
- Menningarlíf og félagsstarf
- Náttúruhamfarir (t.d. jarðskjálftar) og áhrif þeirra
- Þróun byggðar og skipulags
- Iðnaður og atvinnulíf

Nemendur móta rannsóknarspurningar undir leiðsögn kennara.

Upplýsingaöflun (2 vikur):

Bókasafnsheimsókn: Nemendahópar heimsækja Bókasafn Árborgar og vinna undir leiðsögn bókavarðar að því að finna heimildir um sögu Selfoss.

Viðtöl við eldra fólk: Nemendur taka viðtöl við ættingja eða aðra íbúa sem hafa upplifað sögu Selfoss (tengir saman heimili og skóla). Þeir undirbúa spurningar, taka viðtalið upp og afrita það.

Vettvangsferðir: Hópar heimsækja mikilvæga sögustaði á Selfossi (t.d. Ölfusárbrú, Mjólkurbúið, gömlu verslunina) og taka ljósmyndir/myndskeið.

Stafræn heimildaöflun: Nemendur leita að ljósmyndum, kortum og öðru efni á vefnum (t.d. í Sarpi, Tímarit.is, hjá Héraðsskjalasafni).

Úrvinnsla (2-3 vikur):

Orðalisti: Hver hópur útbýr orðalista með sögulegum hugtökum, örnefnum og sérstökum orðum sem tengjast Selfossi og skýrir merkingu þeirra (eflir orðaforða).

Skapandi verkefni: Hópar vinna eitt af eftirfarandi verkefnum:
- Útbúa stuttmynd/heimildamynd um viðfangsefnið
- Hanna vefsíðu eða rafræna sýningu
- Búa til hlaðvarp þar sem saga Selfoss er sögð
- Skrifa og myndskreyta barnabók um sögu Selfoss
- Hanna sögukort með QR-kóðum sem vísa á upplýsingar um sögustaði

Kynningarefni: Nemendur undirbúa kynningu á niðurstöðum sínum fyrir samnemendur og gesti.

Kynning og lokahátíð:

Haldin er opin sögusýning í skólanum þar sem nemendur kynna verkefni sín.
Foreldrar, ömmur, afar og aðrir gestir eru boðnir velkomnir.
Verkefnin eru gerð aðgengileg á heimasíðu skólans og/eða í samstarfi við Bókasafn Árborgar.

NÁMSMAT:

• Ferilmappa (30%): Mat á gögnum sem nemendur safna, skipulagningu og undirbúningi
• Skapandi afurð (30%): Mat á lokaafurð hópsins út frá gæðum, frumleika og tengingu við sögu Selfoss
• Kynning (20%): Mat á framsögu, skipulagi og gæðum kynningar
• Orðalisti og hugtakaskilningur (10%): Mat á orðaforða og skilningi á sögulegum hugtökum
• Jafningjamat (10%): Nemendur meta framlag sitt og samnemenda til hópastarfsins

EFNIVIÐUR:

• Spjaldtölvur/tölvur fyrir upplýsingaöflun og miðlun
• Upptökutæki fyrir viðtöl (símar eða spjaldtölvur)
• Pappír, litir og önnur efni fyrir veggspjöld eða aðrar skapandi afurðir
• Aðgangur að bókasafni og héraðsskjalasafni
• Myndavélar fyrir vettvangsferðir
• Ritvinnsluhugbúnaður, myndvinnsluforrit og önnur stafræn tól eftir þörfum
• Gamlar ljósmyndir og kort af Selfossi (frá safni eða fjölskyldum)

ÁBENDINGAR FYRIR KENNARA:

Tengsl við læsisstefnu Árborgar:

• Orðaforði sem undirstaða lesskilnings: Vinna markvisst með söguleg hugtök og staðarheiti Selfoss til að efla orðaforða nemenda.
• Málskilningur og máltjáning: Æfa með nemendum að tjá sig skipulega um sögulegt efni bæði í rituðu og töluðu máli.
• Lista- og menningarlæsi: Hjálpa nemendum að túlka og skilja sögulegar heimildir, ljósmyndir og sögur heimamanna.
• Samstarf heimila og skóla: Nýta þekkingu fjölskyldna nemenda og byggja brú milli kynslóða með viðtölum og sögusöfnun.

Hagnýt ráð:

Hafið samband við Héraðsskjalasafn og Bókasafn Árborgar með góðum fyrirvara til að undirbúa heimsóknir.

Útbúið leiðbeiningar fyrir nemendur um viðtalstækni og siðferðileg málefni tengd heimildaöflun.

Fáið eldri borgara til að koma í skólann og segja sögur af Selfossi til að vekja áhuga.

Íhugið að bjóða bæjarstjórn, eldri borgurum og öðrum áhugasömum á lokasýninguna.

Miðlið verkefninu til samfélagsins, t.d. með umfjöllun í héraðsfréttablöðum, sem styrkir tengsl skóla og samfélags.

Hugið að varðveislu efnisins - metið hvort hægt sé að varðveita bestu verkefnin á Héraðsskjalasafni eða í stafrænu safni skólans.

Samþættið verkefnið við aðrar námsgreinar eins og samfélagsfræði, íslensku, upplýsingatækni og listgreinar.