SAMFÉLAGSMIÐLAHERFERÐ FYRIR SJÁLFBÆRNI

Læsisstefna Árborgar - Læsi til lífs og leiks

AI-búið verkefni • Búið til: 08.01.2026 13:59

SAMFÉLAGSMIÐLAHERFERÐ FYRIR SJÁLFBÆRNI

MARKMIÐ:

• Að nemendur geti lesið og metið á gagnrýninn hátt upplýsingar um sjálfbærni og umhverfismál á netmiðlum
• Að nemendur læri að skapa og miðla eigin efni á ábyrgan og áhrifaríkan hátt á samfélagsmiðlum
• Að nemendur geti tengt saman upplýsinga- og miðlalæsi við umhverfislæsi og sjálfbærni
• Að nemendur öðlist skilning á ábyrgri netnotkun og siðferði í miðlun upplýsinga

ALDURSHÓPUR:

Grunnskóli - Elsta stig (8.-10. bekkur)

TÍMAÁÆTLUN:

4-6 vikur (2-3 kennslustundir á viku)

TENGSL VIÐ LÆSISSTEFNU:

Verkefnið tengist beint við meginmarkmið læsisstefnu Árborgar þar sem nemendur lesa, túlka og vinna á gagnrýninn hátt með ritað mál, myndir og tákn til að skapa merkingu sem nýtist þeim og samfélaginu. Verkefnið sameinar:
• Upplýsinga- og miðlalæsi: Nemendur læra að meta, greina og skapa efni á ábyrgan hátt á samfélagsmiðlum
• Umhverfislæsi og sjálfbærni: Verkefnið styrkir ábyrgðartilfinningu nemenda gagnvart náttúrunni
• Félags- og samfélagslæsi: Nemendur taka virkan þátt í samfélagslegri umræðu
• Orðaforði: Nemendur tileinka sér fagorðaforða tengdan sjálfbærni og umhverfismálum

FRAMKVÆMD:

Vika 1: Undirbúningur og rannsókn

Kynning verkefnis (1 kennslustund):
- Kennari kynnir verkefnið og markmið þess
- Umræður um sjálfbærni, umhverfismál og samfélagsmiðla
- Nemendur skiptast í 3-4 manna hópa

Upplýsingaleit og gagnrýnin hugsun (2 kennslustundir):
- Hópar velja sjálfbærniþema til að vinna með (t.d. plast í hafinu, matarsóun, endurnýjanleg orka)
- Nemendur safna upplýsingum frá mismunandi miðlum og meta áreiðanleika þeirra
- Kennari kynnir CRAAP-prófið til að meta áreiðanleika heimilda (Currency, Relevance, Authority, Accuracy, Purpose)

Vika 2: Greining á samfélagsmiðlaefni

Greining fyrirmynda (2 kennslustundir):
- Nemendur rannsaka árangursríkar herferðir á samfélagsmiðlum tengdar umhverfismálum
- Greining á því hvað gerir ákveðið efni áhrifaríkt (myndmál, texti, tölfræði, frásagnir)
- Skráning á lykilatriðum sem einkenna árangursríkt efni

Gagnrýnin umfjöllun (1 kennslustund):
- Nemendur kynna niðurstöður greiningar sinnar fyrir bekknum
- Umræður um áhrif samfélagsmiðla á viðhorf til umhverfismála
- Umræða um "grænan áróður" (greenwashing) og hvernig á að þekkja hann

Vika 3-4: Sköpun og framleiðsla

Áætlunargerð (1-2 kennslustundir):
- Hópar búa til áætlun fyrir eigin herferð með skýrum markmiðum
- Val á miðlunarformi (Instagram, TikTok, YouTube, vefsíða, o.fl.)
- Tímalína og verkaskipting innan hóps

Efnisgerð (4-6 kennslustundir):
- Nemendur búa til efni fyrir herferð sína (myndir, myndbönd, texta)
- Hvert innlegg verður að innihalda:
* Staðreyndir studdar áreiðanlegum heimildum
* Myndræna framsetningu (mynd, graf, myndband)
* Skýran boðskap og lausnir
* Viðeigandi myllumerki (#hashtags)
- Herferðin skal innihalda a.m.k. 5 mismunandi innlegg

Vika 5: Miðlun og endurgjöf

Prufukeyrsla (1 kennslustund):
- Hópar kynna efni sitt fyrir öðrum hópum
- Jafningjamat og endurgjöf
- Endurbætur á efni byggt á endurgjöf

Birting og dreifing (2 kennslustundir):
- Nemendur birta efni á völdum miðlum (eða á lokuðum skólamiðlum)
- Kennari og nemendur fylgjast með viðbrögðum og áhrifum
- Umræða um viðbrögð og árangur

Vika 6: Ígrundun og mat

Lokakynning (2 kennslustundir):
- Hópar kynna herferðir sínar fyrir bekknum/árganginum/skólanum
- Umræður um árangur, áskoranir og lærdóm

Ígrundun (1 kennslustund):
- Nemendur skrifa einstaklingslega ígrundun um ferlið
- Mat á eigin frammistöðu og hópastarfi
- Vangaveltur um áhrif verkefnisins á eigin viðhorf til sjálfbærni og umhverfismála

NÁMSMAT:

• Rannsóknarferli (20%): Mat á gæðum heimilda, úrvinnslu upplýsinga og gagnrýninni hugsun
• Efnisgerð (30%): Gæði og áreiðanleiki efnis, frumleiki, útfærsla, skýrleiki boðskaps
• Framsetning og miðlun (20%): Notkun miðla, hönnun, skýrleiki framsetningar
• Kynning (15%): Framkoma, skýrleiki og skipulag í kynningu
• Ígrundun og endurmat (15%): Dýpt ígrundunar, sjálfsgagnrýni, tillögur til úrbóta

EFNIVIÐUR:

• Tölvur/spjaldtölvur með nettengingu
• Myndvinnsluforrit (t.d. Canva, Adobe Express, GIMP)
• Myndbandsvinnsluforrit (t.d. iMovie, CapCut, DaVinci Resolve)
• Samfélagsmiðlaforrit eða lokuð útgáfa fyrir skóla
• Upptökutæki (símar, spjaldtölvur, myndavélar)
• Matslistar fyrir sjálfsmat og jafningjamat
• CRAAP-próf til að meta áreiðanleika heimilda (útprentað)

ÁBENDINGAR FYRIR KENNARA:

Öryggi og persónuvernd: Tryggið að nemendur skilji mikilvægi persónuverndar á netinu. Ef efnið er birt opinberlega, sækið skriflegt leyfi frá foreldrum.

Læsisstefnutenging: Minnið nemendur reglulega á tengingu við læsisstefnu Árborgar, sérstaklega mikilvægi þess að "lesa, skilja, túlka og vinna á gagnrýninn hátt með ritað mál, tölur, myndir og tákn".

Þverfagleg tækifæri: Verkefnið má tengja við náttúrufræði, samfélagsfræði, stærðfræði (tölfræði), íslensku og erlend tungumál.

Samstarf við heimili: Hvetjið foreldra til að fylgjast með og ræða verkefnið við börn sín, í samræmi við læsisstefnuna um mikilvægi samstarfs heimila og skóla.

Faglegt orðaforði: Leggið áherslu á að nemendur tileinki sér faglegan orðaforða tengdan umhverfismálum og samfélagsmiðlum, enda er orðaforði lykilþáttur í læsisstefnunni.

Fjölbreytileiki: Tryggið að efnið endurspegli fjölbreytileika og sé aðgengilegt öllum, í takt við læsisstefnuna um að "stuðla að fjölmenningarlegu umhverfi og virðingu fyrir fjölbreytileika".

Framhaldsverkefni: Íhugið að bjóða upp á framhald þar sem nemendur geta mælt árangur herferðar sinnar og þróað hana áfram.

Tenging við samfélagið: Ef mögulegt, bjóðið fagaðilum úr umhverfismálum eða fjölmiðlum að koma og veita endurgjöf á verkefni nemenda.